Topluma yönelik psikiyatri hizmeti sunan kliniğimizde açılan Demans ve Alzheimer Mükemmeliyet Servisi, demansla yaşayan bireylerin yalnızca bilişsel değil, aynı zamanda psikiyatrik ve davranışsal ihtiyaçlarına da bütüncül bir yaklaşım sunmayı amaçlamaktadır.
Demans sürecinde yalnızca unutkanlık ve yönelim güçlüğü değil, depresyon, anksiyete, uyku sorunları, yeme bozuklukları, hezeyan ve halüsinasyonlar gibi psikotik belirtiler, akşam ve gece saatlerinde artan huzursuzluk, apati, irritabilite ve agresyon gibi davranışsal ve duygusal değişiklikler de sık görülür. Bu belirtiler zamanla hastanın günlük yaşamını zorlaştırabilir; kişinin kendi bakımını sürdürmesini, sosyal ilişkilerini korumasını ve ev içinde güvenle hareket etmesini güçleştirebilir. Bazen hasta, çevresini yanlış yorumladığı için korku yaşayabilir ya da en yakınlarına karşı güvensizlik hissedebilir. Uyku düzeninin bozulması ve özellikle akşam saatlerinde artan huzursuzluk ise hem hastanın dinlenmesini engeller hem de bakım verenlerin gece boyunca uyanık kalmasına neden olarak fiziksel ve duygusal yorgunluğu artırır.
Davranışsal belirtilerin ortaya çıkması veya şiddetlenmesinde çoğu zaman altta yatan tetikleyici faktörler bulunur. Yer değişikliği, hastaneye yatış, bakıcı değişimi veya günlük rutinin bozulması gibi çevresel değişiklikler hastada belirgin huzursuzluk ve ajitasyona yol açabilir. Enfeksiyonlar (özellikle idrar yolu ve solunum yolu enfeksiyonları), ağrıya neden olan tıbbi durumlar, kabızlık, sıvı kaybı ve beslenme sorunları da davranış değişikliklerinin sık görülen nedenlerindendir. Bunun yanı sıra görme ve işitme kaybı gibi duyu bozuklukları, hastanın çevresini yanlış algılamasına ve kaygı düzeyinin artmasına neden olabilir. Alkol kullanımı, ilaç yan etkileri veya ilaç etkileşimleri, tansiyon düşüklüğü ya da yükselmesi, kalp-damar sorunları, ritim bozuklukları, pıhtı oluşumu ve genel dolaşımı etkileyen durumlar da zihinsel durumda ani değişikliklere ve davranışsal belirtilerin artmasına yol açabilir. Metabolik dengesizlikler (kan şekeri değişiklikleri, elektrolit bozuklukları, tiroit hastalıkları vb.) ve akut konfüzyon tabloları da benzer şekilde klinik tabloyu ağırlaştırabilir.
Bu nedenle demans hastalarında ortaya çıkan davranışsal değişikliklerin yalnızca hastalığın doğal seyrinin bir parçası olarak görülmemesi, olası tıbbi ve çevresel nedenlerin sistematik biçimde değerlendirilmesi büyük önem taşır. Erken fark edilen ve düzeltilebilen bu risk faktörleri, çoğu zaman davranışsal belirtilerin belirgin biçimde azalmasını sağlayabilir.
Bu nedenle demansın psikiyatrik belirtilerinin erken tanınması ve uygun şekilde tedavi edilmesi en az bilişsel belirtilerin yönetimi kadar önemlidir. Servisimizde, bilimsel kanıta dayalı farmakolojik tedavilerin yanı sıra bilişsel rehabilitasyon programları, sanat terapisi uygulamaları ve transkranyal manyetik stimülasyon (TMS) gibi yenilikçi yöntemler bir arada sunulmaktadır. Amacımız, hastaların işlevselliğini mümkün olan en üst düzeyde korumak, davranışsal belirtileri azaltmak ve hem hastaların hem de ailelerinin yaşam kalitesini desteklemektir. Demans ve Alzheimer Mükemmeliyet Servisimiz, bu ihtiyaçları bütüncül bir yaklaşımla ele alarak hem hastaların hem de yakınlarının bu süreci daha güvenli, anlaşılır ve desteklenmiş biçimde yaşayabilmesine yardımcı olmayı hedeflemektedir.
Doç. Dr. Mete Şaylan Demans ve Alzheimer ile ilgili çalışmalar:
1: GBD 2019 Dementia Forecasting Collaborators. Estimation of the global
prevalence of dementia in 2019 and forecasted prevalence in 2050: an analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet Public Health. 2022 Feb;7(2):e105-e125. doi: 10.1016/S2468-2667(21)00249-8. Epub 2022 Jan 6. PMID: 34998485; PMCID: PMC8810394.
2: GBD 2021 Demographics Collaborators. Global age-sex-specific mortality, life expectancy, and population estimates in 204 countries and territories and 811 subnational locations, 1950-2021, and the impact of the COVID-19 pandemic: a comprehensive demographic analysis for the Global Burden of Disease Study 2021.
Lancet. 2024 May 18;403(10440):1989-2056. doi: 10.1016/S0140-6736(24)00476-8. Epub 2024 Mar 11. PMID: 38484753; PMCID: PMC11126395.
3: GBD 2021 Nervous System Disorders Collaborators. Global, regional, and national burden of disorders affecting the nervous system, 1990-2021: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2021. Lancet Neurol. 2024 Apr;23(4):344-381. doi: 10.1016/S1474-4422(24)00038-3. Epub 2024 Mar 14.Erratum in: Lancet Neurol. 2024 May;23(5):e9. doi: 10.1016/S1474-4422(24)00114-5. Erratum in: Lancet Neurol. 2024 Jul;23(7):e11. doi: 10.1016/S1474-4422(24)00231-X. PMID: 38493795; PMCID: PMC10949203.
4: GBD 2015 Neurological Disorders Collaborator Group. Global, regional, and national burden of neurological disorders during 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015. Lancet Neurol. 2017 Nov;16(11):877-897. doi: 10.1016/S1474-4422(17)30299-5. Epub 2017 Sep 17. PMID: 28931491; PMCID: PMC5641502.
5: GBD 2019 Dementia Collaborators. The Burden of Dementia due to Down Syndrome, Parkinson's Disease, Stroke, and Traumatic Brain Injury: A Systematic Analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. Neuroepidemiology. 2021;55(4):286-296. doi: 10.1159/000515393. Epub 2021 Jun 28. PMID: 34182555; PMCID: PMC8794050.
6: GBD 2023 Disease and Injury and Risk Factor Collaborators. Burden of 375 diseases and injuries, risk-attributable burden of 88 risk factors, and healthy life expectancy in 204 countries and territories, including 660 subnational locations, 1990-2023: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2023. Lancet. 2025 Oct 18;406(10513):1873-1922. doi: 10.1016/S0140-6736(25)01637-X. Epub 2025 Oct 12. PMID: 41092926; PMCID: PMC12535840.
7: GBD 2019 Dementia Collaborators. Use of multidimensional item response theory methods for dementia prevalence prediction: an example using the Health and Retirement Survey and the Aging, Demographics, and Memory Study. BMC Med Inform Decis Mak. 2021 Aug 11;21(1):241. doi: 10.1186/s12911-021-01590-y. PMID: 34380485; PMCID: PMC8356410.
8: GBD 2019 Collaborators. Global mortality from dementia: Application of a new method and results from the Global Burden of Disease Study 2019. Alzheimers Dement (N Y). 2021 Jul 27;7(1):e12200. doi: 10.1002/trc2.12200. PMID: 34337138; PMCID: PMC8315276.
9: GBD 2019 North Africa and the Middle East Neurology Collaborators. The burden of neurological conditions in north Africa and the Middle East, 1990-2019: a systematic analysis of the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet Glob Health. 2024 Jun;12(6):e960-e982. doi: 10.1016/S2214-109X(24)00093-7. Epub 2024 Apr 8. PMID: 38604203; PMCID: PMC11099299.
10: GBD 2016 Dementia Collaborators. Global, regional, and national burden of Alzheimer's disease and other dementias, 1990-2016: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2016. Lancet Neurol. 2019 Jan;18(1):88-106. doi: 10.1016/S1474-4422(18)30403-4. Epub 2018 Nov 26. PMID: 30497964; PMCID: PMC6291454.
11: Inequity in access to alzheimer disease indicated treatment across different geographic areas of Turkey. Value Health. 2015;18:A413–4
Doç. Dr. Mete Şaylan
