GENEL İLKYARDIM KONULARI

• Boğulmalar
• Şofben ve Gaz Kaçağı Kazaları
• Zehirlenmeler
• Yaralanmalar
• Yanıklar
• Elektrik Çarpmaları
• Kafa Travması
• Böcek ve Sürüngen Sokmaları
• Kırık ve Çıkıklar


• BOĞULMALAR
Solunum yolunun yabanci cisim ile tikanmasi sonucu olur.Bu yutulamayan bir yemek parçasi olabildigi gibi, suda, göçük altinda vb bogulmalarda olabilir.

Yapilmasi gerekenler: Solunum yollarina kaçan yabanci cismi çikarmak gerekir.
Heimlich Manevrası: Solunum yollarina kaçan cismi çikarmak için yapilan manevradir.

Suuru kapali hastada : Hasta sirt üstü yatirilarak çenesi yukari kaldirilir elin ayasi göbek çukurunun üstüne konarak art arda bes kez basinç uygulanir. Hastanin çenesi sag elle açilarak sol el isaret parmagi ile yabanci cisim arastirilir çiktiysa disari alinir. Hasta soluk almaya baslamazsa suni solunuma geçilir. Eger yabanci cisim çikmadiysa ayni manevra tekrarlanir. Yardim gelinceye kadar canlandirma islemine devam edilir.
Suuru açik, hareket halindeki hastada : Hastanin arkasina geçip iki kol hastanin karninda birlestirilir art arda hastanin karnina basinç uygulanir.
Bebeklerde : Bebek sag kolun üstüne yüzü koyun ve bas asagiya yatirilir. Sirtina art arda vurulur, cisim çikmazsa bu kez sol kolun üstüne sirt üstü ve bas asagiya yatirilir, sag elin bas ve orta parmagi ile gögüs kemiginin üstüne art arda basinç uygulanir. Bu islem cisim çikincaya kadar tekrarlanir. Solunum kendiliginden dönmezse canlandirma islemine baslanir ve yardim gelinceye kadar devam edilir. Suda bogulmalarda hasta yan yatirilir, agzindaki kum, yosun gibi yabanci cisimler temizlenir ve yasam bulgulari kontrol edilir gerekiyorsa canlandirma baslatilir.

• ŞOFBEN VE GAZ KAÇAĞI KAZALARI

Bu tür zehirlenmeler, hafif bas agrisindan, komaya, felçlere ve ölüme kadar giden olaylara neden olabilir.

Yapilmasi gerekenler :
Hastayi bulundugu yerden çikarin,
Yardim isteyin,
Ortami havalandirin, kaçak devam ediyorsa ilgili vanayi kapatin,
Hastanin yasam bulgularini kontrol edin ve gerekiyorsa hemen canlandirma islemine baslayip yardim gelene kadar sürdürün.

• ZEHİRLENMELER

Zehirlenmeler agiz yolu ile, solunum yolu ile veya deriden emilim yolu ile alinan zehirli maddeler ile olur.

Yapilmasi Gerekenler :
Zehirlenmenin nedenlerini arastirin.
Hastayi bölgeden çekerek uzaklastirin.
Zehirli madde hala ortamda ise (gaz gibi) kendinizi koruyun.
Yardim isteyin.
Hastanin yasam belirtilerini kontrol edin ve gerekiyorsa canlandirmaya baslayin ve yardim gelinceye kadar sürdürün.
Hastanin durumu nakile uygunsa yani yasamsal bulgulari yerinde ise bir an önce hastaneye ulastirin ve zehirlenmeye neden olan maddeyi yaniniza alin. (ilaç, kimyasal madde sisesi vs.)

• YARALANMALAR

Açik Yaralanmalar
Bulgular ve belirtiler:
Siyriklar (abrazyon): Agrili,küçük noktasal kanamalardan olusan,saydam-sari renkli serum sizintisinin bolca oldugu ve enfeksiyona açik yaralanmalardir.

Yirtiklar (laserasyon): Daha çok keskin yüzeyli cisimlerle olusup düsme ve çarpma sonucunda meydana gelirler.Cilt ve cilt altindaki doku kenari düzensiz bir sekilde parçalanmistir. Hem siyriklarda hem de yirtiklarda yara dezenfektan bir solusyonla (betadin vb ) temizlenir. Yara steril bir gazli bez ile kapatilir.

Delici batici cisimlerle olusan yaralanmalar: Bazi cisimlerin batmasi sonucunda yaralanmalar olabilir.Kaza sonrasi yara kapali gibi gözükse de batici cismin alt dokularda yaptigi etkiyle iç kanama dahil olmak üzere disaridan fark edilmeyen ciddi zararlar olusabilir.Böyle bir yaralanmadan süphe edildiginde önce batan cismin çiktigindan emin olarak yara temizlenir ve yara dudaklari gerilerek disariya kanama olup olmadigi kontrol edilir.Uzuvlardaki bu tür yaralanmalarda lokal baski yapilirken gögüs,karin gibi bölümlerde yaranin özelligine göre davranmak gerekir.Gögüsteki yaralarda steril bir gazli bezle yaranin üstü örtülür ve hava almamasi saglanir. Karindaki delici yaralanmalarda gözüken organlara hiçbir sekilde müdahale edilmez, sadece üzeri steril bir bezle örtülür ve sok tedavisine geçilir. Batip kalan delici bir cisim disari çikarilmaya çalisilmaz. Giris deligi etrafi cisimle beraber örtülerek hastane sartlarinin oldugu yere götürülür.

Büyük Travmalar
Bu sekildeki yaralanmalara örnek olarak kapak seklinde doku ayrilmalari (avülsiyon), kopmalar (ampütasyonlar) ve ezilmeler (crushing) verilebilir. Temel yaklasim olarak kanama kontrolüne yönelik lokal baski yapilmasi, kopan uzvun steril bir torba, bu torbanin da içi buz dolu baska bir torbaya konularak alti saatten önce mikrocerrahi imkanlari olan bir merkeze ulastirilmasi gereklidir. Avülsiyonlarda kapak alti temizlendikten sonra doku yerine tutturulur ve üzerine hafif baski uygulayacak tampon-bandaj sarilir. Kopan parçanin bagli oldugu uzvu yukari kaldirmak kanamayi durdurmuyorsa turnike uygulanmalidir.

Yapilmasi gerekenler :
Kanama Kontrolü
# Direkt yaraya baski
# Uzvun kalp hizasindan yukari yükseltilmesi
# Turnike-lokal bogma (ampütasyonlarda-kopmalarda)
# Uzva giden ana atardamara baski

Tedavi
# Kanamayi durdurun
# Yarayi temizleyin (tercihen yara içersine de uygulanabilen az toksik `polyvidon-iod` türevleriyle)
# Bandaj ve sargi sarin

Kapali Yaralanmalar
Olusan pihtiyi oynatmayin. 20-40 dakika soguk tatbik edin. Sisme ve kanamayi azaltmak için lokal baski yapin. Yarali uzvu kalp hizasi üstünde tutmaya devam edin.


• YANIKLAR

Yaniklar, günes, sicak su, alev, kimyevi madde gibi çesitli etkenlerle olabilir. Yanigi olusturan etken çesitli derecelerde tahribatlar yapabilir. Günes yaniklarinda oldugu gibi sadece derinin üst kati yanabilecegi gibi deri, deri alti, kas hatta kemige kadar giden yaniklar olusabilir. Ciddi yaniklar ölüme neden olabilirler.

Yapilmasi gerekenler :
Yakici kaynaktan hastayi uzaklastirin
Isi yaymaya devam edecek giysi, taki gibi seyleri çikartin.
Yanik bölgesini süratle sogutun. En uygun sogutma yöntemi, yanan bölgeyi akan soguk suyun altina tutmaktir. Direkt ve uzun süreli buz tatbiki uygulamayin çünkü buz yaniklarina neden olabilirsiniz.
Yanigi sogutmak için en az 10-15 dakika suda tutmalisiniz. Daha sonra yanik bölgeye steril gazli bez veya temiz oldugundan emin oldugunuz bir örtü koyun ve saglik birimine tedavi için götürün. Yolda bir torbaya buz koyun ve örtü üzerinden araliklarla soguk uygulamaya devam edin. Asla soguk uygulamadan, yanar yanmaz oldugu gibi hastaneye götürmeyin, çünkü hemen sogutmazsaniz dokulardaki isi enerjisi dokulari yakmaya devam eder ve hasar artar.
Kimyevi madde yaniklarinda yanik bölgesini bol su ile yikayarak maddeyi bölgeden uzaklastirin.

• ELEKTRİK ÇARPMALARI
Elektrik çarpmasi basit cilt yanigindan kalp durmasina kadar giden olaylara neden olabilir.

Yapilmasi gerekenler :
Hastada sadece yanik mevcutsa normal yanik islemleri yapilir ve hastaneye ulastirilir. Hasta elektrik çarpmasi sonucu hareketsiz halde yatiyorsa,

# Sigortalari kapatip elektrigi kesin
# Yardim çagirin
# Lastik tabanli ayakkabi terlik gibi bir sey giyin lastik eldiven takin, eldiven yoksa iletken olmayan naylon torba gibi bir seyle ellerinizi koruyun.
# Elektrik çarpan kisinin yaninda kablo gibi iletkenleri tahta vs bir yalitkanla uzaklastirin.
# Mümkünse hastayi giysilerinden çekerek bölgeden uzaklastirin.
# Hastanin yasam bulgularini kontrol edin.
# Canlandirma gerekiyorsa süratle baslayin ve yardim gelene kadar sürdürün.
# Asla kendinizi güvenceye almadan ve elektrigi kesmeden hastaya dokunmayin, siz de ayni akibete ugrayabilirsiniz.


Dikkat : Uygulamali ilk yardim egitimi almamis kisilerin kalp ve akciger canlandirmasi yapmalari sakincalidir!

• KAFA TRAVMASI

Belirti ve Bulgular :
# Bilinç düzeyindeki degisiklikler (suurun tamamen kaybedilmesinden hafiza kayiplarina, sarhosvari konusmalara,düz bir çizgi üzerinde yürümemeye ve bulundugu yeri algilamamaya kadar degisen durumlar)
# Basagrisi
# Görme Bozukluklari
# Bulanti ve kusma
# Ellerde ve ayaklarda uyusma
# Özellikle ayaga kalkildiginda sendeleme
# Huzursuzluk
# Burundan veya agizdan bazen de kulaktan kan veya berrak renkli beyin omurilik sivisinin gelmesi
# Yavaslamis nabiz,düzensiz solunum,kan basincinda yükselme

Yapilmasi Gerekenler :
# Solunum ve kalp durduysa temel akciger-kalp canlandirmasina geçin.
# Boyun zedelenmesi varsa boynu destekleyin.
# Bulanti-kusma varsa yan yatirin, kusmugun hava yollarina kaçmasini engelleyin.
# Saçli derideki kanamaya lokal baski yapin.
# Kemik altinda görülen kanamaya müdahale etmeyin.
# Basi yükseltin.
# Hastanin suuru açiksa el ve ayak uçlarini oynatmasini isteyerek boyun hizasinda ve basta ciddi bir travma olup olmadigini kontrol edin.Bu kontrol hastanin bir yerden bir yere nakledilmesi de dahil olmak üzere bundan sonraki yaklasimlarda rahatlik saglayacaktir.

• BÖCEK VE SÜRÜNGEN SOKMALARI

Türkiye`nin kuzeydogusunda da bulunan Kafkas engeregi gibi çok zehirli birkaç tür disinda isiriklari ölümcül olabilecek yilan pek yoktur. Gene Güney ve Güneydogu Anadolu disindaki akrep, çiyan gibi sürüngenler soktuklari zaman çok aci vermelerine karsin tropikal bölgedeki akrabalari kadar tehlikeli degildir.

Sanildiginin aksine, zehirli hasarat arasinda arilar `anaflaksi` dedigimiz çok siddetli allerjik reaksiyona yol açmalari dolayisiyla yilan ve akreplerden daha tehlikelidir. Özellikle bahar ve yaz aylarinda birden çok yabanarisinin sokmasi, dogru yaklasimda bulunulmadiginda ölümcül olabilir. Bu tür hasarat sokmalarinda ölüm tehlikesi küçük ve ileri yas gruplarinda daha fazladir.

Her türlü zehirli hayvan isirigi veya sokmasinda ilk ve en önemli yaklasim çok süratli bir sekilde zehrin yayilmasini engellemek için isirilan bölgenin üstüne, gövdeye yakin kismina turnike dedigimiz bogma islemi uygulamak ve isirilan bölgeyi kanatmaktir.

Yilan sokmalarinda 5-10 mm, akrep sokmalarinda 3-5 mm, yabanarisi sokmalarinda 2-3 mm diklemesine uzvun eksenine paralel vaziyette cilde batirilan bistüri bol kanamaya neden olur. Bu sayede zehir süratle vücuttan atilir. Bu kesi sonucu olusan kanama basit, yüzeysel baskiyla kolaylikla durur. Sayet kanatmada gecikilmisse zehirli kan ekstaktör (vakumlu enjektör) ile çekilmelidir. Bu tür aparattan yoksunsaniz eskilerin adale agrilarinda kullandigi ``sise, bardak çekme`` denen yöntemden de yararlanabilirsiniz. Bir çay bardaginin içine atilan alkollü pamuk yakilir, hemen ardindan bardak isirik bölgesinin üzerine kapatilir. Birkaç saniye içinde bardaktaki oksijenin tükenmesiyle olusan vakum, çizilen isirik bölgesini kanatmak suretiyle zehrin uzaklastirilmasini saglar. Bu yönteme yilan isiriklari disinda pek gerek duyulmaz. Zira diger hasarat sokmalarinda bistüriyle kesi sonucu olusturulan kanama yeterlidir. Isirik bölgesi asla emilmelidir, çünkü zehir agizdan geçerek emen kisiyi de kolaylikla etkiler.

Zehrin vücuttaki etkisi kisiden kisiye ve bagisiklik sistemine göre degisir. Bazi kisilerde isirik-sokma bölgesiyle sinirli kalir. Tüm vücudu etkileyen agri, kizariklik, kasinti, sisme ve his azalmasina, bir baskasinda ari sokmasinda bile solunum güçlügü, tüm vücudu etkileyen kizariklik, çarpinti, tansiyon düsmesi, gözlerde kizarma ve sisme, bulanti, kusma ve karin agrisina yol açabilir. Bazen de bu tablo larinks ödemine (girtlagin sisip daralmasi) bagli solunum yollarinda tikanma sonrasi ölüme kadar gidebilir.

Yapilmasi gerekenler :
# Isirilan ya da sokulan kisi istirahate alinmalidir. (hareketle zehir yayilir)
# Sokulan veya isirilan uzuv kalp hizasinin altinda tutulur. (alt uzuvdaysa kisi ayakta tutulur veya ayaklari bosluga sallandirilarak oturtulur)
# Kanatma islemine geçilinceye kadar, isirigin üstüne, vücuda yakin kisimdan turnike uygulanir.
# Sokulan ve isirilan bölge antiseptik bir madde veya sabunla temizlenir.
# Kanatma isleminde kesi uzvun eksenine paralel gerçeklestirilir.
# Agridaki azalmayla beraber zehrin de vücuttan uzaklastigi anlasilabilir.
# Küçük kesilerde (özellikle balarisi sokmalarinda) kanamayi artirmak için sivazlama,sikma uygulanmamalidir. Zira ignenin ucundaki kese patlatilabilir. Önce kese bir cimbiz ucuyla uzaklastirilir.
# Balarilarinin 'tek atimlik kursunlari' vardir. Sokmayla beraber zehir keselerini de vücutta birakirlar. Dolayisiyla ince bir cimbiz kullanarak igne ve kesenin uzaklastirilmasi gerekir.
# Yabanarisi birkaç yerden sokabilir. Her biri minik minik bistüri batirilarak kanatilip,gerekirse hafifçe sikilmalidir.
# Imkan varsa agriyi azaltmak için isirik veya kesi bölgesine buz tatbik edilebilir.
# Son asamada kesi bölgesi yara bandiyla kapatilmalidir.

• KIRIK VE ÇIKIKLAR

Belirti ve bulgular :
# Agri ve hassasiyet
# Itinali muayenede el altinda çitirti alinmasi
# Uzuvda sekil bozuklugu
# Eklemde ve uzuvda islevsel yetersizlik
# Gözle görülür travma bulgulari

Yapilmasi gerekenler :
# Uzuvdaki uç nabizlari kontrol edin.
# Iki eklem arasinda kirik oldugundan süphelendiginiz uzvu oynatmayin
# Kazazededen el veya ayak parmaklarini oynatmasini isteyin.
# Giysileri itinayla gerekirse keserek çikarin.
# Yarali bölgeyi kirik ve çikiklarin alt ve üstündeki kemik ve eklemleri sabitleyin.
# Hareket ettirmeden önce atele alin.
# Üstteki giysiyi çikartin ve yarayi temizleyin
# Mücevher,saat ve dar giysiler çikartin.
# Sismeyi azaltmak için uzvu yukari kaldirip kalp hizasinda tutun. (el ve ön kollar için)
# Atele almadan önce ve sonra dolasim,vücut sicakligi ve hassasiyeti kontrol edin.
# Diger yaralara bakin.